- Przemiennik, to urządzenie radiowe, które
odbiera sygnały radiowe na częstotliwości wejściowej (RX) i jednocześnie
retransmituje je w tym samym paśmie (lub innym paśmie częstotliwości) na częstotliwości wyjściowej (TX)
przesuniętej o określoną wartość (Δf). Przemiennik mogą pracować nieliniowo
(FM, digital), lub liniowo (AM, SSB, CW, ATV).
Warunki techniczne
- stałość
i dokładność częstotliwości nadajnika ± 500Hz
- moc
emisji ≤ 10 W ERP (z uwzględnieniem zysku anteny i strat na kablu)
- poziom
emisji poza pasmem powinien być osłabiony co najmniej o 60dB
- szerokość
pasma: 145MHz modulacja 12F3 (fmax = 3kHz, Δf = 3 kHz)
- 435MHz
modulacja 16F3 (fmax = 3kHz, Δf = 5 kHz)
- odstęp międzykanałowy: 145MHz:
12,5kHz; 435MHz: 25kHz
Schemat blokowy

Budowa przemiennika
Przemiennik zbudowany jest z następujących elementów
- antena
- układ separacji odbiornika i nadajnika
- odbiornik
- nadajnik
- sterownik/logika
Antena przemiennika powinna pracować w
polaryzacji pionowej z charakterystyką dookólną. Najlepszym rozwiązaniem, jest
to gdy ta sama antena służy do odbioru i nadawania. Miejsce instalacji anteny
możliwie najwyżej.
Do separacji nadajnika i odbiornika możliwe są następujące rozwiązania:
- filtr dupleksowy
- ustawienie dwóch anten pionowych, nadawcza i
odbiorcza
- ustawienie nadajnika i odbiornika w różnych
miejscach, każdy z własną anteną oraz połączone ich ze sobą łączem
radiowym, lub telefonicznym
Duplekser jest to filtr pasmowo-przepustowy o dużej
dobroci (selektywności) łączący odbiornik i nadajnik do wspólnej anteny z
bardzo silnym tłumieniem sygnałów nadajnika na drodze do odbiornika. Wielkość
tego tłumienia decyduje o czułości odbiornika. Minimum wynosi ono 60dB, a jest
uzyskiwane do 100dB. Dupleksery wrażliwe są na zmiany temperatury – rozstrajają
się.
Ustawienie
dwóch anten pionowych, nadawcza i odbiorcza, jedna nad drugą w tak dobranej
odległości, aby sygnał w antenie odbiorczej był jak najmniejszy. Uzyskuje się
tłumienie do 60dB przy starannie zachowanej symetrii układu.
W obu metodach
konieczna jest szczelność elektromagnetyczna nadajnika i odbiornika, oraz bardzo dobre
kable.
W przypadku
wykorzystywania łączy radiowych i zastosowaniu anten kierunkowych wystarcza moc
rzędu miliwatów. Na takie łącze (do 20mW) nie potrzeba uzyskiwać dodatkowych
zezwoleń, wystarczy je zgłosić. Wskazane jest stosowanie na łącza
częstotliwości w pasmach amatorskich 435MHz, 1296MHz, 2,4GHz lub wyżej. Pozwala
to UKF-owcom na dalsze eksperymentowanie i próbę wejścia na częstotliwość łącz
z pominięciem podstawowego odbiornika.
W przypadku
wybrania częstotliwości poza pasmem amatorskim można spowodować nieumyślne
zakłócenia w innych służbach i dlatego nie jest ono zalecane.
Przy
stosowaniu odrębnych anten nadawczej i odbiorczej mogą wystąpić miejsca o
zróżnicowanym dostępie korespondenta do obu anten. Objawiać się to może
trudniejszym wejściem do przemiennika lub jego gorszym odbiorem.
Łącze kablowe
pomiędzy odbiornikiem i nadajnikiem do przesyłania odpowiednich sygnałów
wykonuje się linią telefoniczną 600Ω lub specjalnym kablem.
Odbiornik musi charakteryzować się wysoką
czułością, selektywnością, oraz posiadać wyjścia audio i detekcji nośnej.
Dodatkowo może posiadać wbudowane elektroniczne systemy cyfrowej blokady szumów
(np. CTCSS, DCS).
W sygnale audio może być zawarty
zarówno nasz sygnał transmitowany, jak i sygnały do sterowania. Układ detekcji
nośnej będzie służył do sterowania squelcha, oraz logiki. W przypadku braku
takiego wyjścia detekcji, z reguły możliwe jest „wyciągnięcie” odpowiedniego
sygnału z odbiornika
Nadajnik powinien charakteryzować się wysoką czystością widma, najwyższą
możliwą użyteczną mocą, a także powinien móc pracować w trybie nadawania w
sposób ciągły.
Sterownik/układ logiczny spełnia następujące zadania:
- generowanie znaczników końca nadawania
- generowanie znamiennika
- sterowanie zapowiedziami słownymi
- sterowanie nadajnika
- dekodowanie tonów (1750Hz, DTMF, CTCSS, DCS)
- kodowanie tonów (CTCSS, DCS)
- zdalne sterowanie urządzeniem
- linkowanie przemienników (linie telefoniczne,
linie radiowe, internet itp)
Dla zdalnego
sterowania przemiennikiem zaleca się wykorzystywanie systemu kodowania tonowego
DTMF, wbudowanego w wielu współczesnych transceiverach UKF.
Podstawowe
sekwencje sekwencje tonów DTMF dla np.:
- wyłączania nadajnika
- włączenie nadajnika
- zmniejszania mocy
- zmiana treści informacji o
przemienniku (CW ID itp)
- Dodatkowo,
zaleca się stosowanie ogranicznika czasu ciągłej rozmowy – postawienia fali
nośnej. W niektórych przemiennikach zastosowano automatyczne podawanie sygnału
tonowego po 2 minutach ciągłej rozmowy jednego korespondenta i wyłączanie
przemiennika na 5 minut po trzeciej minucie nieprzerwanej rozmowy jednego
korespondenta. Metoda ta wynika z zasady, że przemiennik jest przeznaczony dla
nawiązywania łączności i przechodzenia na uzgodniony kanał simpleksowy.
- Odstęp częstotliwości przemienników amatorskich w różnych
pasmach
- W paśmie 145 MHz częstotliwośc wyjściowa jest wyższa o 600 kHz od
częstotliwości wejściowej.
-
W paśmie 435 MHz częstotliwośc wyjściowa jest wyższa o 7.6 lub 1.6 MHz od
częstotliwości wejściowej.
W paśmie 1296 MHz częstotliwośc wyjściowa jest wyższa o 35 lub 28 MHz od
częstotliwości wejściowej.
W paśmie 50 MHz przemienników nieliniowych nie stosuje się ze względu na to, że
nieunikniona druga harmoniczna wypada w paśmie radiowym UKF 100-102 MHz (pasmo radiofoniczne 87-108 MHz).
- Przemienniki Crossbandowe

- Przemienniki
tego typu, to urządzenia w których częstotliwośc wejściowa
znajduje się w innym paśmie niż jego częstotliwośc wyjściowa. Dla
przykładu wejście znajduje się w paśmie 145 MHz, a wyjście w paśmie 435
MHz. Możliwy jest też wariant w którym wejścia i wyjścia mogą
pracować w obie strony, np nadając w paśmie 145 MHz przemiennik
retransmituje nas w paśmie 435 MHz, a korenspondent słucha i odpowiada
nam w paśmie 435 MHz, a przemiennik retransmituje go w paśmie 145 MHz.
Jest to dość ekonomiczne rozwiązanie z punktu widzenia stacji
przemiennikowej ponieważ drastycznie ogranicza to koszty jej powstania
dlatego, że odpada problem zakupu dosyć drogiego dupleksera. Do
tego wszystkiego część radiotelefonów amatorskich 2 pasmowych
posiada wbudowaną funkcję pracy jako przemiennik międzypasmowy
(crossbandowy), przy tym można wykorzystać posiadaną antenę 2 pasmową.
Istotną wadą takiego rozwiązania jest to, że użytkownicy muszą posiadać
radiotelefony 2 pasmowe, chyba że przemiennik pracuje w obie strony i
wtedy jest możliwa łączność pomiędzy korenspondentami posiadającymi
radiotelefony jednopasmowe.
-